Iğdır ve Yöresindeki mezarlarda karşımıza çıkan koçbaşlı mezar taşları Anadolu"da hemen her mezarlıkta görülebilen, koç-koyun heykelleriyle birlikte Akkoyunlular ve Karakoyunlulara ait oldukları kabul edilmektedir. Zira Anadolu"daki koç ve koyun heykelleri Akkoyunlular ve Karakoyunlular"ın hakim oldukları sahalarda bulunmaktadırlar. Iğdır ve Yöresindeki koçbaşlı mezar taşlarında tarih ve ölen şahıslarla ilgili bilgi içerenleri çok azdır. Bu mezar taşlarının hemen tamamı kitabesizdir. Üzerlerindeki figür ve motifler çok acemicedir.
Koç-koyun heykellerinin üzerlerinde bulunan alet ve eşya resimleri ile muhtelif figürler, ölen şahsın kişiliği ile ilgili işaretler olsa gerek. Başlangıçta genç yaşta ölen ve yiğit, kahraman insanlar için dikilen bu koçbaşlı mezarlar zamanla bu özelliğini yitirmiş, bu vasıfları taşımayan insanlar için de dikilmeye başlanmıştır.
Iğdır ve yöresinde özellikle ova köylerinde hemen her mezarlıkta karşımıza çıkan koçbaşlı mezarlara dağ köylerinde rastlanmaz. Yörede koçbaşlı mezar taşlarının yanında, az da olsa ölen insanların cinsiyetleri hakkında bilgi verecek mezar taşları da yapılmıştır. Yörede Müslüman mezar taşlarının yanında, haç motifli Hristiyani mezar taşları da sıkça karşımıza çıkmaktadır. Bu mezar taşlarından en ilgi çekenleri Ahura ( Yeni Doğan ) köyündeki Hiristiyan mezarlığıdır. Bu mezarlıktaki mezar taşları büyük ölçülerde yapılmış olup ortaya yerleştirilen haçların etrafında geometrik süslemeye yer verilmiş, taşların yüzeyi adeta boş alan bırakmamacasına oldukça yoğun bezenmiştir.

Koç şeklinde mezar taşlarının Tunceli ve Yöresinde de yaygın olduğu ve Akkoyunlular devrinden beri yapıla geldiği bilinmektedir. Koç-koyun ve at şeklindeki bu mezar taşları Tunceli"nin yanı sıra ahlat ve çevresinde Erzurum, Erzincan Yöreleri, Kars ve Ardahan civarındaki mezarlıklarda da sıkça rastlanmaktadır. Bu yöredeki mezar taşları hemen hemen aynı özellikleri sergilemektedirler.

KARAKOYUNLU İLÇESİ MEZARLIĞI

İlin, en eski yerleşim merkezlerinden biri olan Karakoyunlu ilçesinde biri ilçe merkezinde, diğeri ise Karakoyunlu-Aralık yolu üzerinde olmak üzere iki kadim mezarlık bulunmaktadır. Bu mezarlıklar daha ziyade tarihi çok eskilere dayanan mezar taşları ile koçbaşlı mezar taşlan ile ünlüdür. Bu taşlardan birinde 841 tarihi kayıtlıdır.

Koç heykelli mezar taşları çeşitlilik arz etmektedir. Bu heykeller, genellikle tarihî kahramanlar, yiğitler ve nüfuzlu insanlar adına koyulmuşlardır. Son yıllarda bu tür yerlerde yapılan kaçak kazılar sonucu bunlardan bazıları tahribata uğramıştır.

Karakoyunlu Belediyesi aldığı bir kararla durumu Kültür Bakanlığfna İletmiş, bakanlık da adı geçen mezarlıkları sit alanı ilan etmiştir. Bu hususla ilgili raporun bir nüshası, çalışmaya eklenmiştir.

YAYCI KÖYÜ MEZARLIĞI

Iğdır il merkezinin 8 km. batısındaki Yaycı köyünün içerisinde yer almaktadır.
Bu mezarlık içerisinde de çok sayıda motifli ve koçbaşlı mezar taşı bulunmaktadır.

KÜLLÜK KÖYÜ MEZARLIĞI

Iğdır şehir merkezinin yaklaşık 14 km. batısında yer alan Küllük köyünün güneyinde bulunmaktadır.
Bu eski mezarlık içerisinde çok sayıda mezar taşı ile birlikte bir adet de
koçbaşlı mezar mevcuttur.

HAKMEHMET KÖYÜ MEZARLIĞI

Iğdır şehir merkezinin yaklaşık 13,5 km. kuzeyinde yer alan Hakmehmet köyünde bulunmaktadır.
Hakmehmet köyünde yer alan bu eski mezarlık içerisinde değişik özellikte mezar taşlarına rastlamak mümkündür. Bu orjinal mezar taşlarından biri de, yörede manevi nüfuza malik olan seyyidlerden birine aittir. Yekpare siyah taştan yapılmış olan bu mezar taşı bir lahiti andırmaktadır. Uzun dikdörtgen bir formda yapılmış olup, üzerinde üç adet su çanağı şeklinde oyuklar açılmıştır. Bu oyuklar gayet nizami ölçülerde yapılmıştır. Bu oyuklar biri birilerine ve kenarlara eşit mesafelerde yapılmıştır.


http://www.yesiligdir.com/(Hasan Buyruk)
http://www.igdirkulturturizm.gov.tr/